Raad van State: Cultuurgebouw op Spuiplein mag er komen

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van Stateheeft de bezwaren tegen het bestemmingsplan 'Wijnhavenkwartier en Spuiplein'  grotendeels ongegrond verklaard. De hoogste bestuursrechter van ons land heeft vandaag de uitspraak gedaan. Alleen heeft het bezwaar tegen evenementen op het Spuiplein. Tegen de uitspraak is geen hoger beroep mogelijk.

De goedkeuring voor het bestemmingsplan maakt de weg vrij voor een nieuw cultuurgebouw op het Spuiplein in Den Haag. In dit gebouw op de plek van de inmiddels gesloopte Anton Philipszaal, komen straks het Residentie Orkest, het Nederlands Danstheater en het Koninklijk Conservatorium. Het plan zorgt voor een nieuwe bestemming van de 'oude' gebouwen van de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Veiligheid en Justitie en maakt een nieuw hotel, horeca, woningen en winkels mogelijk.

Bezwaren

MPA Newday Netherlands B.V., Accor Hospitality Nederland, een café, stichting SOS Den Haag en een aantal omwonenden hadden beroep aangetekend tegen het bestemmingsplan. De bezwaarmakers verzetten zich onder meer tegen de bouwhoogte en het bouwvolume van het nieuwe cultuurgebouw. Verder biedt het bestemmingsplan volgens hen te ruime bouw- en gebruiksmogelijkheden. De Afdeling bestuursrechtspraak heeft al deze bezwaren ongegrond verklaard. 

Evenementen

Het voorschrift voor het toestaan van evenementen op het Spuiplein heeft de Afdeling bestuursrechtspraak vernietigd. Volgens de bestuursrechter is niet duidelijk wat de ruimtelijke gevolgen zijn van evenementen op het Spuiplein voor omwonenden. Er staan bijvoorbeeld geen beperkingen aan het maximale aantal bezoekers en aan de 'aard en de frequentie van de toegelaten evenementen' op het Spuiplein. Mocht de gemeente toch evenementen willen toestaan, dan moeten aanvullende voorschriften in het bestemmingsplan komen om het woon- en leefklimaat van omwonenden te beschermen.

Ontwerp voor nieuw cultuurgebouw en Spuikwartier gepresenteerd

Wethouder Joris Wijsmuller (Cultuur) had het nieuwe plan voor het nieuwe cultuurgebouw aan het Spui nog niet gepresenteerd, of de eerste bijnamen zongen al rond op internet. Architect Jo Coenen begon beeldend. Hij wees vanuit het restaurant in het Filmhuis achter zich en zei: "Alles wat u hier ziet, wordt gesloopt". Daarvoor in de plaats komt een compact nieuw gebouw van 37,2 meter hoog, 125 meter breed en 70 meter diep met open uitstraling en elke zaal krijgt een eigen fundering.

De winnende partij is een combinatie van Boele van Eesteren en Visser & Smit, beide onderdelen van bouwer Volker Wessels en Jo Coenen, Urbanists en Architectuurstudio HH van Herman Herzberger die ook tekende voor het ontwerp van het Filmhuis en Theater aan het Spui aan de overkant van het nieuw te bouwen pand.De gunning is nog voorlopig, omdat de beide andere mededingende consortia nog tot 4 augustus bezwaar kunnen aantekenen. In het pand komen het Koninklijk Conservatorium (bovenin op vierde, vijfde en zesde etage), Het Nationaal Danstheater, het Residentie Orkest en de gastprogrammering van de Anton Philipszaal (etage 2 en 3). Er komen vier zalen: een Ensemblezaal, een oefenzaal voor het Residentieorkest, een theaterzaal en een concertzaal. De zalen krijgen ieder een eigen fundering, zodat er zo min mogelijk overlast van elkaar is. Er komen op de begane grond en eerste etage foyers en studio's waar mensen mee kunnen kijken en er komt in het gebouw een gezamenlijke kantine waar ook publiek welkom is.  

Blij

Wethouder Wijsmuller is blij met het plan, dat niet door hem, maar door de beoordelingscommissie is uitgekozen. "Het is een fantastisch plan", aldus Wijsmuller. Bovendien is het gebouw ongeveer half zo hoog als het eerste plan waar hij altijd zo tegen was: het Spuiforum, dat de bijnaam bonbondoos kreeg. Coenen heeft zich in het ontwerp laten inspireren door het naastgelegen stadhuis van architect Richard Meier, dat hij gaandeweg steeds mooier ging vinden. "Ik wilde geen domme doos ontwerpen", zei Coenen. Hij nam het idee van de Fries over en ontwierp een gebouw met stammen en takken. Hij sprak over de sluitsteen van een gebied dat heel precies moet worden gelegd. Wijsmuller heeft nog geen naam voor het nieuwe gebouw "Maar de inwoners van Den Haag zijn altijd al creatief op dit gebied, dus ik heb er alle vertrouwen in dat ze iets moois verzinnen". 

Gebiedsvisie

Het consortium was naast het gebouw ook gevraagd om een gebiedsvisie. Daarvoor ontwierp het een luxe hotel met ongeveer 150 kamers, 300 woningen en een beperkte ruimte voor commercieel vastgoed, zoals kantoren in drie losse gebouwen. Een stadsbalkon bovenaan de trappen van Mercure, waar ook om het cultuurgebouw gewandeld kan worden, een Jardin, een tuindeel op het Spuiplein en een evenementendeel voor de trappen en een Cour, een tweede plein om het evenwicht te houden in het ontwerp aan de andere kant van het nieuwe gebouw. Door de sloop van het oude pand van het ministerie van Binnenlandse Zaken ontstaat bovendien een een hartlijn, mat een mogelijkheid om de expeditie goed te regelen. En tot grote vreugde van het Theater aan het Spui noemde Coenen ook dat hij hoopte dat daar een verbouwing zou plaatshebben.

Tramsporen

In de visie staat ook het verleggen van het tramspoor door het Lage Zand. Maar of dat ook daadwerkelijk gaat gebeuren is nog de vraag. "In de aanbesteding stond dat de gemeente verantwoordelijk is voor de openbare ruimte. Als je tramlijnen wil verleggen, vergt dat nogal wat. Op dit moment is daar geen budget voor. Het is een belofte voor de toekomst", aldus de wethouder. "Het was een cadeau", riep Coenen na deze uitleg. Het liefst had hij ook gezien dat de tram van het SPui zou verdwijnen en dat er een gracht kwam aan de Schedeldoekshaven. "Maar dat ligt nu te ingewikkeld met veel zaken onder de grond waar je rekening moet houden. Ook dat is een belofte voor de toekomst. Stedenbouw is geduldig", omschrijft Coenen. Volgens hem heeft zijn team snoeihard gewerkt en zijn er heel veel schetsen gemaakt voor dit ontwerp er lag. Het is bovendien nog voorlopig, want de uitwerking volgt als de aanbesteding op 4 augustus onherroepelijk is.

Verliezers

Daarna moet ook blijken of Heijmans, die nu de verliezende partij is, gebruik maakt van de preferente ontwikkelingspositie. Wijsmuller verwacht dat de bouwer wel een bod zal doen op het ontwikkelen van het commerciële deel van het plan. Dan is het nog aan de gemeente om de inrichting van de openbare ruimte ter hand te nemen. Volgens Wijsmuller staat daar geen termijn voor en hij heeft nog tot 2019, als het nieuwe pand zijn deuren opent. Henk Scholten, directeur van het Dans- en Muziekcentrum is in ieder geval erg blij met de plannen. Hij had tot ver na de presentatie een grote glimlach op zijn gezicht. Minder blij zijn de eigenaren van Van Beek aan de Turfmarkt. Zij hebben in tegenstelling tot eerdere berichten straks geen zon meer op het terras tijdens de voor hen zo belangrijke lunchtijd. "We zijn met de gemeente in gesprek over een oplossing. Wij hebben al plannen gemaakt voor een verhuizing en de eerste reactie bij de gemeente was positief. Meer kan ik er nog neit over zeggen", aldus de eigenaar. 

Politiek

De Haagse gemeenteraad is al akkoord gegaan met de plannen en heeft formeel geen rol meer in het proces. Op 3 september staat een debat gepland in commissieverband. De eerste reacties zijn zoals verwacht positief vanuit de coalitie en de oppositie ziet voor het grootste deel weinig verandering ten opzichte van het eerste door Wijsmuller zo verafschuwde Spuiforum. "Vandaag weten we hoe kiezersbedrog eruit ziet", luidde de eerste reactie van Daniëlle de Winter (PVV) op het ontwerp. “In plaats van renovatie krijgen we een massieve blokkendoos op het Spuiplein, en ook het prijskaartje van bijna 200 miljoen lijkt ongewijzigd. Dit lijkt verdacht veel op het plan waar vrijwel iedereen in Den Haag tegen was”, stelt SP raadslid Aisha Akhiat. GroenLinks maakt zich zorgen over de financiële gevolgen van het plan. Groep De Mos: "Kiezersbedrog Haagse Spuiforum Partij compleet, én miljoenen door de pomp én bestaande gebouwen tegen de vlakte!" En de partij wil een onderzoek naar het lekken van de naam van de architect aan weekkrant Den Haag Centraal. De Haagse Stadspartij is blij met het nieuwe plan en benadrukt dat dit gebouw anders is dan het Spuiforum: "Het winnende plan ziet er op het eerste gezicht goed en doordacht uit. Veel mensen waren bang dat de markt ons op zou zadelen met een monsterlijk gebouw. Dat is niet bewaarheid", aldus Peter Bos op de website van zijn partij. D66 noemt het ontwerp fascinerend en ziet in het toekomstig Spuikwartier 'een bruisend stuk Den Haag waar letterlijk muziek in zit'."Verrassend compact, extra plein, water op Spui, trappen schitterend meegenomen, en ook nog eens mooi", reageert Martin Wörsdörfer op Twitter. ”En de kersverse ereburger van Den Haag, Adri Duivesteijn, reageert op Twitter op een vraag naar zijn mening: 'Tja'.

Meer informatie

• Gunningsbesluit aanbesteding Onderwijs- en Cultuurcomplex Spuikwartier.pdf 
• Presentatie winnende inschrijving OCC Spuikwartier 
• Tijdlijn Spuikwartier