Tweede Kamer debatteert over De notulen

Het debat over de gelekte en daarna gepubliceerde notulen van de ministerraad staat op het punt van beginnen. We weten dat minister Grapperhaus een meester is in het maken van een feitenrelaas zonder feiten, dat staatssecretaris Snel de situatie niet in de hand heeft, waarom Helma Lodders van de VVD-kandidatenlijst verdween en hoe veel druk Pieter Omtzigt heeft moeten weerstaan om zijn werk als volksvertegenwoordiger te doen, om maar een paar dingen te noemen.

Ondertussen zitten de andere slachtoffers van de toeslagenaffaire, de ouders die ten onrechte veel geld moesten terugbetalen aan de fiscus op de blaren. Zij zijn bezig om hun leven weer op orde te krijgen en in de meeste gevallen ervaren zij nog steeds de gevolgen van de schulden waarin zij zich moesten steken. Over die mensen lees je bar weinig terug in de notulen. Het gaat vooral over kritische Kamerleden, boze bewindspersonen en politiek gedoe ronde de Belastingdienst. De ambtenaren hadden een eigen strategie, maar werden uit alle macht uit de wind gehouden. 

Het debat van vandaag moet duidelijk maken of het kabinet dat al viel over het toeslagenschandaal verder nog consequenties trekt. Degene die zich het meeste indekte met de opmerking dat ze misschien in Niger zat, heeft het juist opgenomen voor de kritische Kamerleden: D66-minister Kaag. Scheiden haar wegen nu wel van de premier? Haar partijgenoot Koolmees haalde juist fel uit naar de Kamerleden en is nog niet bedaard, bleek uit zijn televisieoptreden bij Op1. Andere collega's van Kaag, zoals Hoekstra en Rutte, hebben geprobeerd hun kritische Kamerleden te matigen, met wisselend succes. Hoekstra kreeg Pieter Omtzigt niet in een hokje en Rutte wist Helma Lodders buiten de nieuwe Tweede Kamer te houden. Worden zij hierop afgerekend? Dat moet vandaag blijken uit het debat in de Tweede Kamer, waar de huidige coalitie overigens nog steeds een meerderheid heeft. Houden zij elkaar vast? Dan kan het goed zijn dat ze ook meteen de enige optie zijn voor een nieuw kabinet. Want het lijkt er steeds meer op dat andere partijen niet met hen willen regeren. Kunnen ze bovendien hun eigen puinhoop opruimen en niet alleen een herstelplan maken voor de economie, maar ook voor de gedupeerden van het toeslagenschandaal. 

Tweede Kamer echt aan zet bij formatie?

Het had nooit moeten gebeuren, de notitie was intern bedoeld en ontsproten uit de breinen van de twee ex-verkenners die mediaberichten hadden bestudeerd. En de naam van Pieter Omtzigt had er niet moeten staan, net als de onderhandelingsstijl van Hoekstra. 

Kajsa Ollongren en Annemarie Jorritsma gingen vanochtend diep door het stof met hun excuusbrief. Maar het leed is al geleden. Heel zielig voor Ollongren dat ze in alle paniek na de mededeling dat ze het coronavirus had, met al haar onderliggend lijden, de Stadhouderskamer verliet met bij elkaar geraapte papieren. Nog erger is het voor Omtzigt die al overspannen thuis zit door gebrek aan bijval voor zijn harde werk en dan nog zo wordt weggezet: positie Omtzigt: functie Elders. En Hoekstra gepikeerd omdat zijn onderhandelingstijl ineens ter discussie staat. Weg tactiek. Hij haastte zich op Twitter om zijn afkeuring uit te spreken. Weg vertrouwen, Weg onderhandelingen. 

Maar waar kwamen de teksten vandaan? Van de verkenners zelf? Zeker Jorritsma kent de politieke klappen van de zweep en wat onrust in een fractie kan doen in onderhandelingen. Van bepaalde mediaformaten? Of van de ondersteuning? Dat zijn medewerkers van het ministerie van Algemene Zaken. Ik hoor u denken: de Tweede Kamer is toch opdrachtgever? Ja. Maar de ambtenaren die de verkenners, formateur en informateurs bijstaan, zijn medewerkers van het ministerie van Algemene Zaken, het ministerie onder leiding van premier Rutte. Die met zijn VVD weer de grootste partij is geworden na de Tweede Kamerverkiezingen en daarom aan zet is om een regering te vormen. 

Ooit was het idee dat de ondersteuning van het ministerie van Algemene Zaken eenmalig zou zijn, omdat de Tweede Kamer nog geen ervaring had met de ondersteuning toen de organisatie van het formatiepoces van de koning naar de Tweede Kamer ging. Maar ze zitten er nog. Een van de naaste medewerkers van premier Rutte loopt elke werkdag met de verkenners mee. 

En dan de personen. Ministers hebben dezelfde baas als de rest van het personeel: premier Rutte. Hij zegt altijd dat zij worden geprezen als ze het goed doen en hij medeverantwoordelijk is als ze fouten maken. Nu was hij er als de kippen bij om te zeggen dat Ollongren geen verkenner meer was en dus geen verantwoording hoeft af te leggen voor de fouten op de notitie. De Kamer en de ex-verkenner zelf denken er anders over, want zij gaan woensdag met elkaar in debat. Wie denkt dat Rutte meteen lessen trekt uit het gebeurde, heeft het mis. Hij laat de afgetreden verkenners vervangen door twee ministers met allebei een coronadeel in hun portefeuille. Er was al een minister afgetreden wegens overwerktheid. Daar hebben ze nu nog geen last van, de formatie ligt stil tot na het debat. Dat wilden de fractievoorzitters van de nieuwe Tweede Kamer. Misschien kunnen ze Rutte nog behoeden voor een overwerkt kabinet door meteen een voorstel te doen voor andere verkenners. Oud-politici met iets meer afstand tot Den Haag en die niet onder verantwoordelijkheid van de premier of de VVD leider vallen.